Grypa – Objawy, ile trwa, leczenie, powik艂ania, domowe sposoby

Jesienna aura sprzyja grypie, kt贸ra w膮艣nie w okresie jesienno zimowym pojawia si臋 co roku. Jest to ostra choroba zaka藕na spowodowana przez RNA-wirusy z rodziny Orthomyxoviridae, atakuj膮ce zar贸wno g贸rne jak i dolne drogi oddechowe, utrudniaj膮c ich prawid艂owe oczyszczanie z drobnoustroj贸w oraz zanieczyszcze艅. Jej g艂贸wnym objawem og贸lnoustrojowym jest gor膮czka oraz kaszel. Wirusy grypy powoduj膮 uszkodzenia nab艂onka wy艣cielaj膮cego drogi oddechowe, na kt贸re organizm reaguje odpowiedzi膮 zapaln膮 i produkcj膮 interferonu – substancji o dzia艂aniu przeciwwirusowym, kt贸ra powoduje powstanie objaw贸w og贸lnoustrojowych. Uszkodzona pierwsza linia obrony przed drobnoustrojami stanowi wrota zaka偶enia dla bakterii, kt贸re mog膮 wik艂a膰 chorob臋. Sam wirus zazwyczaj nie wnika do g艂臋bszych tkanek organizmu.

Typy wirusa i epidemiologia

Czynnikiem chorobotw贸rczym mog膮 by膰 nast臋puj膮ce typy wirusa grypy, kt贸re pomimo niewielkich r贸偶nic w budowie r贸偶ni膮 si臋 agresywno艣ci膮 i zasi臋giem choroby, jaki mog膮 osi膮gn膮膰:

  • A – najgro藕niejszy, powoduje pandemie, cz臋sto mutuj膮cy, atakuj膮cy ludzi i zwierz臋ta (g艂贸wnie ptactwo wodne), od pocz膮tku XX wieku by艂 przyczyn膮 5 pandemii,
  • B – charakter endemiczny, sezonowy, atakuje ludzi, g艂贸wnie m艂ode pokolenia, 艂agodny przebieg zaka偶enia,
  • C – atakuje ludzi i 艣winie, lecz jego obecno艣膰 w organizmie najcz臋艣ciej bezobjawowa.

Epidemie regularnie wyst臋puj膮 w odst臋pie czasowym 1-3 lat. Co 10-40 lat wirus mutuje do tego stopnia, 偶e zmiany w obr臋bie bia艂ek znajduj膮cych si臋 na jego powierzchni – antygen贸w zmuszaj膮 organizm ludzki do wytworzenia zupe艂nie nowych przeciwcia艂, poniewa偶 “stare” wytworzone wcze艣niej w wyniku szczepienia lub przechorowania grypy s膮 wobec tego szczepu nieskuteczne. Uk艂ad odporno艣ciowy musi “nauczy膰 si臋” zwalczania nieznanego mu przedtem patogenu. To wymaga czasu i wi膮偶e si臋 z wyst膮pieniem objaw贸w infekcji. W贸wczas pojawiaj膮 si臋 pandemie, kt贸re obejmuj膮 kilka kontynent贸w i s膮 wynikiem powstania zupe艂nie nowej odmiany wirusa. W jednym sezonie grypa dotyka oko艂o 5-15% populacji 艣wiata, z czego ok 3-5 milion贸w pacjent贸w boryka si臋 z ci臋偶kim przebiegiem, a 250-500 tys. umiera. Wed艂ug danych statystycznych w ubieg艂ym sezonie (od wrze艣nia 2019r. do lutego 2020r.) w Polsce odnotowano 艂膮cznie 2 839 154 zachorowa艅 na gryp臋 i choroby grypopodobne, z czego 10 803 osoby by艂y hospitalizowane. Co roku w klimacie umiarkowanym w miesi膮cach jesiennych i zimowych obserwuje si臋 du偶y wzrost liczby zachorowa艅. W tropikach okres grypy obejmuje przez ca艂y rok.

Grypa – objawy i diagnostyka

Cho膰 mo偶liwe jest wykonanie bada艅 wirusologicznych takich jak np. wykrycie materia艂u genetycznego wirusa w materiale z wymazu z gard艂a i jamy nosowej lub dzi臋ki szybkim testom diagnostycznym, najcz臋艣ciej jednak diagnostyka opiera si臋 na sezonowo艣ci i objawach, do kt贸rych nale偶膮:

  • b贸le g艂owy/ko艣ci/mi臋艣ni,
  • os艂abienie,
  • wysoka gor膮czka,
  • b贸l gard艂a,
  • suchy kaszel,
  • katar,
  • brak 艂aknienia,
  • duszno艣ci.

Objawy grypy pojawiaj膮 si臋 nagle zazwyczaj po 18 – 72 godzinach od zaka偶enia. U niemowl膮t mog膮 pojawi膰 si臋 r贸wnie偶: biegunka, nudno艣ci, b贸le brzucha, brak apetytu, dreszcze, chrypka, zaj臋cie uk艂adu oddechowego (oskrzelik贸w) oraz ucha 艣rodkowego. Noworodki dzi臋ki odporno艣ci przekazanej od matki przechodz膮 gryp臋 niegro藕nie. Lekarz podczas badania stwierdza zapalenie gard艂a, spoj贸wek, b艂ony 艣luzowej jamy nosowej i powi臋kszenie w臋z艂贸w ch艂onnych szyjnych. W celu potwierdzenia rozpoznania nie stosuje si臋 bada艅 krwi, poniewa偶 najcz臋艣ciej nie wyst臋puj膮 tu charakterystyczne odchylenia od standardowych warto艣ci (jedynie mo偶liwy wzrost ilo艣ci bia艂ych krwinek – leukocyt贸w). Wirus grypy posiada na swojej powierzchni antygeny, kt贸re mog膮 zosta膰 wykryte w materiale z nosogard艂a za pomoc膮 szybkich test贸w, jednak z racji ich niskiej czu艂o艣ci w praktyce nie stosuje si臋 tej formy diagnostyki.

grypa

Grypa czy przezi臋bienie?

Jak odr贸偶ni膰 gryp臋 od przezi臋bienia? Cho膰 wykazuj膮 wiele podobie艅stw, mo偶liwe jest wskazanie nast臋puj膮cych r贸偶nic miedzy tymi dwoma infekcjami:

  • czas wyst臋powania: przezi臋bienie mo偶e pojawia膰 si臋 nawet do 12 razy w roku (u m艂odszych dzieci 艣rednio 6-7 razy rocznie) i cho膰 najwi臋cej przypadk贸w wyst臋puje w okresie jesienno-zimowym, choroba przezi臋bieniowa mo偶e pojawi膰 si臋 w ka偶dej porze roku; grypa natomiast charakteryzuje si臋 sezonowo艣ci膮 przypadaj膮c膮 na miesi膮ce jesieni, zimy i wczesnej wiosny,
  • kaszel: w przypadku grypy jest najcz臋艣ciej suchy, a w przezi臋bieniu wilgotny i produktywny,
  • pocz膮tek objaw贸w: w przezi臋bieniu stopniowy, w grypie nag艂e pogorszenie stanu zdrowia,
  • 艂zawi膮ce oczy: cz臋sto w przezi臋bieniu, rzadki objaw towarzysz膮cy grypie,
  • gor膮czka: w przezi臋bieniu rzadko wyst臋puje (cz臋艣ciej u ma艂ych pacjent贸w), a je艣li jest, to najcz臋艣ciej niewysoka, w przypadku grypy – cz臋sto wysoka temperatura,
  • b贸l gard艂a: charakterystyczny dla przezi臋bienia, rzadszy w przebiegu grypy.

Ile trwa grypa? Jak d艂ugo zara偶amy?

Grypa rozwija si臋 od 1 do 3 dni po zaka偶eniu, ale zara藕liwo艣膰 utrzymuje si臋 od 1 dnia przed objawami i do 6 dni po ich ust膮pieniu, ale czas ten jest zmienny w zale偶no艣ci od grupy wiekowej i stanu odporno艣ci. Jest to wa偶na informacja poniewa偶 wirusem grypy zara偶amy si臋 drog膮 kropelkow膮, zatem 艂atwo przenosi si臋 na nast臋pne osoby. dlatego warto pozosta膰 w domu przez ten czas. U dzieci wirus grypy obecny jest w wydzielinach dr贸g oddechowych nawet do 21 dni, co przy jednoczesnym ucz臋szczaniu do przedszkoli i szk贸艂, wi膮偶e si臋 z du偶膮 zachorowalno艣ci膮 w tej grupie wiekowej. Dlatego nale偶y ju偶 od najm艂odszych lat edukowa膰 dzieci w zakresie utrzymywania higieny r膮k, zas艂aniania nosa i ust podczas kichania, czy kaszlu. Objawy grypy ust臋puj膮 od 3 do 7 dni (kaszel i uczucie rozbicia mog膮 utrzymywa膰 si臋 d艂u偶ej). Gor膮czka utrzymuje si臋 2-4 dni, po tym czasie powinna ust膮pi膰. Je偶eli w tymc zasie objawy nie ust臋puj膮, nale偶y zwr贸ci膰 si臋 do lekarza, poniewa偶 mo偶e to 艣wiadczy膰 o wyst膮pieniu powik艂a艅 lub nadka偶eniu bakteryjnym.

Jak leczy膰 gryp臋?

Je艣li w wyniku badania lekarz stwierdzi gryp臋, mog膮 zosta膰 zastosowane leki przeciwwirusowe:

  • zanamiwir (wziewnie dla dzieci powy偶ej 12 r. 偶.)- niedost臋pny w PL lub oseltamiwir – aktywne wobec wirus贸w typu A i B; skuteczne w profilaktyce i leczeniu (1-2 dni po wyst膮pieniu objaw贸w).

Nale偶y pami臋ta膰, 偶e niepowik艂ana grypa jest choroba samolecz膮c膮 si臋, wi臋c nie jest niezb臋dne przepisanie powy偶szych lek贸w przez lekarza, je艣li pacjent nie nale偶y do grupy ryzyka powik艂a艅. Ich dzia艂anie wspomaga objawowe leczenie grypy i odpoczynek. Zalecane jest pozostanie w domu, przyjmowanie du偶ej ilo艣ci p艂yn贸w oraz stosowanie lek贸w przeciwkaszlowych w razie m臋cz膮cego kaszlu oraz przeciwgor膮czkowych, przeciwzapalnych i przeciwb贸lowych takich jak paracetamol, czy NSLPZ np. ibuprofen do 12 rz u dzieci przeciwwskazana jest aspiryna. Regeneracja uszkodzonego przez wirusy nab艂onka i ust膮pienie objaw贸w zachodzi po ok 3-5 dniach, przy czym u os贸b starszych okres rekonwalescencji mo偶e trwa膰 do miesi膮ca.

Domowe sposoby

Pomocniczo w leczeniu kaszlu zastosowanie ma mi贸d. Odizolowany chory powinien znajdowa膰 w pomieszczeniu ze 艣wie偶ym, nawil偶onym powietrzem.
Powszechnym uznaniem w walce z wirusem grypy cieszy si臋 witamina C, a na rynku pojawia si臋 coraz wi臋cej preparat贸w, kt贸re zawieraj膮 coraz to “skuteczniejsze” formy. Na przestrzeni lat przeprowadzono liczne badania na ten temat, jednak na ich podstawie ci臋偶ko jest jednoznacznie stwierdzi膰, jaka jest jej skuteczno艣膰. Jedn膮 z niepodwa偶alnych jej w艂a艣ciwo艣ci jest jej dzia艂anie antyoksydacyjne, co w teorii mo偶e wspomaga膰 dzia艂anie uk艂adu immunologicznego poprzez zmiatanie wolnych rodnik贸w, kt贸re uszkadzaj膮 kom贸rki. Warto jednak wspomnie膰, 偶e wp艂yw tej witaminy na odporno艣膰 nie zosta艂 jednoznacznie potwierdzony naukowo. Nadmierne przyjmowanie jej suplement贸w prowadzi do wzmo偶onego wydalania jej z moczem, co mo偶e niekorzystnie wp艂ywa膰 na nerki.

Powik艂ania

Grypa jest chorob膮, z kt贸r膮 mamy relatywnie cz臋sto do czynienia. To sprawia, 偶e bywa bagatelizowana, co sprzyja wyst膮pieniu gro藕nych powik艂a艅.

  • wirusowe zapalenie p艂uc, b臋d膮ce kontynuacj膮 grypy,
  • zapalenie oskrzeli,
  • zapalenie zatok przynosowych,
  • nadka偶enia bakteryjne, kt贸re mog膮 prowadzi膰 do bakteryjnego zapalenia p艂uc lub nawet posocznicy,
  • zapalenie mi臋艣ni,
  • zapalenie opon m贸zgowo-rdzeniowych,
  • encefalopatia,
  • zesp贸l Guillaina-Barrego,
  • choroby uk艂adu kr膮偶enia (np. zapalenie mi臋艣nia sercowego).

Powik艂ania nie s膮 cz臋ste, przede wszystkim rozwijaj膮 si臋 u ma艂ych dzieci oraz doros艂ych obci膮偶onych chorobami przewlek艂ymi. W贸wczas pacjenci wymagaj膮 hospitalizacji i w najci臋偶szych przypadkach wsparcia oddechowego.

Profilaktyka

Z racji tego, 偶e rozprzestrzenianie si臋 grypy zachodzi drog膮 kropelkow膮 i nie jest mo偶liwe ca艂kowite zapobieganie kontaktu z wirusem, profilaktyka opiera si臋 na stosowaniu szczepie艅 ochronnych przeciwko grypie. Szczepionka zawiera zabite szczepy wirusa aktualne w danym sezonie. Jest mieszanin膮 rozczepionych wirus贸w lub oczyszczonych fragment贸w bia艂ek, kt贸re umo偶liwiaj膮 organizmowi wytworzenie przeciwcia艂. Szczepienia zaleca si臋 wszystkim powy偶ej 6 m偶. Aby ograniczy膰 rozprzestrzenianie si臋 choroby zalecane jest pozostanie w domu w razie choroby, aby nie zara偶a膰 innych. Nale偶y tak偶e ogranicza膰 przebywanie w du偶ych skupiskach ludzi w sezonie grypy, unika膰 dotykania okolic oczu, ust i nosa oraz dba膰 o higien臋 r膮k, zw艂aszcza po kontakcie z zaka偶on膮 osob膮 lub z przedmiotami w jej otoczeniu.

Autor: Dr Olga Krynicka-Scaringella
Wsp贸艂autor: Urszula Wo藕niak, studentka UM we Wroc艂awiu

Bibliografia:

Dobosz Arkadiusz, Witamina C. Fakty i mity

Lamer-Zarawska Eliza, Fitoterapia i leki ro艣linne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012Kawalec Wanda,

Grenda Ryszard, Kulus marek; Pediatria II; Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018

漏 Copyright 2020. All Rights Reserved by Lekarz Marcin Inglot Port-Zdrowia.pl